سخنرانی در کنگره سونوگرافی بارداری پاییز ۱۳۹۸

 

تالیف یکی از مهمترین فصول کتاب مرجع تکست بوک Tuberculosis of the central nervous system در انتشارات بین المللی Springer توسط دکتر محمدعلی کریمی. رادیولوژیست

کتاب “رادیولوژیک ساین” تألیف دکتر محمد علی کریمی توسط انتشارات رویان پژوه (02166970740) منتشر شد.

در این کتاب حدود 400 ساین (نشانه تصویری) کاربردی به شیوه ای جذاب برای بخاطر سپاری دایمی ارائه شده است.

قطع رحلی, جلد هارد, کاغذ گلاسه, دارای اطلس رنگی, اندکس فارسی و انگلیسی

 

امروز، سالروز کشف اشعه ایکس توسط رونتگن، دانشمند آلمانی است که به عنوان روز رادیولوژی (پرتوشناسی) نامگذاری شده است. شکی وجود ندارد که علم عکسبرداری از اعضای درونی بدن به کمک پرتو ها با فرکانس های گوناگون، سهم بسزایی در تشخیص پزشکی داشته و با پیشرفت های چشمگیر در سال های اخیر بر امکانات تشخیصی در حوزه پرتوشناسی نیز افزوده شده است.

نکته بسیار مهم این است که اگر کارشناسان این رشته، مهارت کافی نداشته باشند، علاوه بر این که مانع تشخیص درست پزشک می شوند، به بیمار نیز به دلیل آسیب های وارده از اشعه، ضرر قابل توجه می رسانند.

این دغدغه ها برای بارداران که ناگزیر به انجام چند بار سونوگرافی برای آگاهی از سلامت و جنسیت فرزندشان هستند، بسیار آشناست. به همین دلیل، پای صحبت دکتر محمد کریمی، رادیولوژیست نشستیم تا به پرسش مادران در ارتباط با سونوگرافی بارداری پاسخ دهیم.

اولین سونوگرافی بارداری
زنان باردار به محض شک یا اطلاع از بارداری خود دوست دارند سونوگرافی انجام دهند، ولی بهتر است اولین سونوگرافی در هفته ششم تا هفتم بارداری انجام شود. منظور این است که شش هفته از آخرین دوره قاعدگی گذشته باشد چون ملاک سن بارداری، اولین روز آخرین قاعدگی است. در این زمان، قطعا از طریق سونوگرافی، یک جنین زنده و دارای ضربان قلب، داخل رحم تشخیص داده می شود و به طور دقیق سن بارداری تعیین می شود.

اگر زودتر مراجعه شود، هرچند بارداری داخل رحم به شکل یک حفره بارداری تشخیص داده می شود، ولی ممکن است هنوز جنین یا ضربان قلب آن قابل رویت نباشد و مجبور شوند یک تا دوهفته دیگر، دوباره سونوگرافی کنند که هزینه اضافی دارد.

تائید سلامت جنین، نه با سونوگرافی اول!
اولین سونوگرافی به شرط این که بموقع و توسط متخصص انجام شده باشد، حالت طبیعی و داخل رحم بودن بارداری، تعداد جنین ها، زنده بودن جنین، وجود یا نبود خونریزی اطراف ساک بارداری و یک سری اطلاعات دیگر را نشان می دهد، ولی اگر منظورتان از سلامت جنین، نداشتن ناهنجاری است باید عرض کنم، این موارد در سونوگرافی های انتهای سه ماهه اول و در سه ماهه دوم بارداری بررسی می شود. البته یک سری اختلالات در ابتدای بارداری هم قابل تشخیص است.

پسر است یا دختر؟
تعیین جنسیت از هفته ۱۴ امکانپذیر است، ولی معمولا این کار در سونوگرافی ۱۸ هفتگی انجام می شود که دقت آن نزدیک به صددرصد است. البته امروزه بسیاری از رادیولوژیست ها می توانند حتی در سه ماهه اول در هفته ۱۲ هم جنسیت را با اطمینان بالای ۸۰ تا ۹۰ درصد تعیین کنند.

تشخیص نقص آشکار با سونوگرافی
هر آنچه یک نقص آشکار در یک عضو یا ارگان از مغز تا پاها باشد، به وسیله سونوگرافی قابل تشخیص است. البته این موارد در سونوگرافی آنومالی اسکن و نه سونوگرافی معمول بارداری بررسی می شوند. همچنین برخلاف تصور عمومی، سونوگرافی قادر به تشخیص همه بیماری ها و ناهنجاری های جنین نیست و نباید چنین انتظاری داشت.

بارداری در چند قاب سونوگرافی
امروزه معمولا پنج نوبت سونوگرافی در بارداری های بدون عارضه انجام می شود:

اوایل بارداری اولین سونوگرافی برای تعیین داخل رحم بودن بارداری و رد حاملگی خارج رحمی، تعداد جنین ها، زنده بودن جنین، سن دقیق بارداری و تخمین تاریخ زایمان انجام می شود.

دومین سونوگرافی در هفته ۱۱ تا ۱۴ بارداری است که جزئی از غربالگری نوبت اول است و در آن، سندرم داون و برخی ناهنجاری های ژنتیک دیگر غربالگری می شود.

سومین سونوگرافی یا غربالگری دوم همان سونوگرافی آنومالی یا بررسی ناهنجاری های جنین است که در سه ماهه دوم و معمولا حوالی هفته ۱۸ بارداری انجام می شود و طی آن رادیولوژیست با جزئیات بیشتری تمام اعضای جنین را بررسی می کند.

سونوگرافی چهارم برای بررسی مناسب بودن رشد جنین، معمولا حوالی هفته سی ام انجام می شود.

سونوگرافی پنجم در انتهای سه ماهه سوم و اواخر بارداری با تشخیص موقعیت ونحوه قرارگیری جنین در داخل رحم، جفت و تخمین وزن جنین در تعیین نوع زایمان نقش حیاتی دارد.

تشخیص حاملگی خارج رحمی
وقتی نسبت به وجود حاملگی خارج رحمی در اوایل بارداری شک وجود دارد یا جنین یا ضربان قلبش در سونوگرافی از روی شکم در زمان مناسب دیده نمی شود، سونوگرافی واژینال انجام می شود؛ همچنین اندازه گیری طول دهانه رحم و باز و بسته بودن آن و تعیین دقیق وضعیت لبه تحتانی جفت نسبت به دهانه رحم در مواردی که از روی شکم قابل قضاوت نیست، در این زمان انجام می شود.

سونوگرافی، جنین را اذیت می کند!
هیچ پژوهش معتبری که نشان از ضرر داشتن سونوگرافی (معمولی یا سه بعدی) برای جنین یا مادر داشته باشد، تاکنون ارائه نشده است.

البته با وجود این که سونوگرافی ضرر اثبات شده ای ندارد، ولی نباید مادران باردار در موارد غیرضروری درخواست سونوگرافی داشته باشند. همچنین سونوگرافی به شرطی ضرر ندارد که توسط متخصص رادیولوژی که دانش و مهارت تخصصی استفاده از این دستگاه را دارد، انجام شده باشد.

متاسفانه در سایه نبود نظارت وزارت بهداشت، یک سری واردکنندگان دستگاه سونوگرافی دستگاه های بی کیفیت خود را به همکاران متخصص زنان داده اند و برخی از آنها بدون این که علم و مهارت کافی داشته باشند، در هر بار مراجعه زنان باردار و غیرباردار مبادرت به انجام سونوگرافی و اخذ وجه می کنند.

انواع جفت از نظر محل قرارگیری⁉️

به طور طبیعی جفت در هر جا که جنین اولیه لانه گزینی کند رشد کرده و بزرگ می شود. موقعیت جفت بستگی به موقعیت جنین داشته و بسته به محل قرار گیری درون رحم نام های مختلفی را به خود اختصاص می دهد .

جفت خلفی (Posterior)

زمانی که پشت در دیواره پشتی رحم قرار بگیرد جفت خلفی نام دارد .

جفت قدامی(Anterior)

در جفت قدامی ، محل لانه گزینی جفتدر دیواره‌ی جلویی رحم قرار دارد .

جفت فوندال(Fondal)

در چنین شرایطی جفت در بالاترین قسمت رحم لانه گزینی می کند و در بالای رحم قرار دارد.

جفت جانبی (Lateral)

جفت در پایین یا راست رحم قرار می گیرد.

جفت پایین (Low lying)

جفت در قسمت های تحتانی رحم قرار می گیرد.

یک گرافی ساده است که تمام دندان های فک بالا و پایین در آن دیده می‌شود.

کاربرد گرافی پانورکس

  • بررسی شکستگی فک‌ها بر اثر ضربه ناشی از تصادف و یا زمین‌خوردگی و یا هرنوع حادثه دیگر
  • بررسی وجود تومور یا کیست در فک‌ها
  • قبل از درمان ارتودنسی و یا جراحی دندان عقل لازم است این گرافی تهیه شود

طی سونوگرافی از امواج صوتی به جای تابش استفاده می شود تا تصاویر فوری یا متحرک از ارگان های داخلی بدن فراهم شود. این روش تصویربرداری شبیه به یک رادار و یا سونار عمل می کند. سونوگرافی یا اولتراسوند در جنگ جهانی دوم ایجاد شد تا هواپیما، موشک و زیردریایی هایی که قابل تشخیص نبودند رویت شود.

در سونوگرافی پزشک یا تکنسین ابتدا نواحی از پوست شما که قرار است تحت اولتراسوند قرار بگیرد را با ماده ای لوبریکانت می پوشانند تا اصطکاک کاهش یابد. سپس مبدل اولتراسوند را روی بدن شما قرار می دهند که چیزی شبیه میکروفون می باشد و آن را روی پوست بدن عقب و جلو می کنند. مبدل، امواج صوتی را به بدن ارسال می کند و سپس پژواک امواج را جذب می کند. پژواک امواج به ایجاد تصاویری از ارگان ها و بافت های داخلی بدن کمک می کند. با استفاده از کامپیوتر این پژواک ها به تصاویری تبدیل می شود که روی مانیتور نقش می بندد.

سونوگرافی سینه یا پستان می تواند مشخص کند آیا توده پستانی دارای کیست های حاوی مایع یا توده های جامدی مثل سرطان می باشد یا خیر.

بیوپسی پروستات پروسه‌ای که برای نمونه‌برداری از بافت مشکوک پروستات انجام می‌شود. پروستات اندامی کوچک و گردوشکل است  که در مردان 

مسئول تولید مایعی برای تغذیه و تسهیل حرکت و انتقال اسپرم‌ها می‌باشد.

در حین بیوپسی، سوزنی جهت برداشتن تعدادی از سلول‌های پروستات استفاده می‌شود.

پزشک شما ممکن است بر اساس نتایج تست‌های پیشین، نظیر تست آنتی‌ژن اختصاصی پروستات یا PSA، آزمایش خون و یا آزمایش دیجیتالی رکتال،

 که ممکن است نشانه‌هایی از سرطان را نشان دهند، از بیوپسی پروستات جهت تشخیص قطعی استفاده کنند. این نمونه‌ها در زیر میکروسکوپ برای 

تشخیص ناهنجاری‌های سلولی به نشانه‌ی سرطان بررسی می‌شوند. در صورت وجود سرطان، از این تست می‌توان برای تشخیص میزان پیشرفت آن و 

انتخاب بهترین گزینه‌ی درمانی استفاده کرد.

چرا انجام می‌شود؟

بیوپسی پروستات برای تشخیص سرطان استفاده می‌شود. پزشک شما در شرایط زیر ممکن است این تست را تجویز کند:

  • نتایج تست PSA مقادیر این آنتی‌ژن را بالاتر از حد نرمال برای سن شما نشان دهند.
  • در حین معاینه‌ی رکتال، پزشک برآمدگی یا پدیده‌ی غیرطبیعی دیگری را حس کند.
  • در صورتی که تست بیوپسی را سابقاً انجام داده‌ باشید اما تست PSA همچنان مقادیر بالایی را نشان دهد.
  • بیوپسی سابقی که انجام داده‌اید، سلول‌های بافتی غیرنرمال را نشان دهند که سرطانی نیستند.

 

آنومالی اسکن (غربالگری)

جنین با گوش های بسیار کوچک و دفورمه

علل پیشنهاد تست آمینوسنتز چیست؟

برای پیشگیری از نقایص کروموزومی مانند سندرم داون یا منگولیسم انجام میشود.

تست آمینوسنتز چگونه انجام می گیرد؟

بتدا سونوگرافی انجام می شود تا موقعیت جفت و جنین مشخص شود.
سپس محل ورود سوزن ضدعفونی شده و بعد از بی حسی، با استفاده از پروب سونوگرافی محل قرار گرفتن جفت و جنین مشخص می شود.
سوزن مخصوص نمونه گیری از پوست و ناحیه شکم رد می شود و وارد کیسه آمنیون شده و به وسیله سرنگ حدود 20 میلی لیتر از مایع اطراف جنین گرفته می شود.
هرچه سن جنین کمتر باشد مایع کمتری می توان گرفت.