اهمیت اندازه‌گیری طول و ضخامت سرویکس با سونوگرافی در پیش‌بینی زایمان زودرس / میلاد غرب

زایمان زودرس، یعنی تولد نوزاد پیش از کامل شدن ۳۷ هفته بارداری، یکی از مهم‌ترین علل عوارض و مرگ‌ومیر نوزادان و مشکلات طولانی‌مدت تکاملی و عصبی است. شناسایی زنان در معرض خطر زایمان زودرس می‌تواند فرصت مناسبی برای اقدامات پیشگیرانه و مراقبت دقیق‌تر فراهم کند. در میان روش‌های ارزیابی خطر، اندازه‌گیری طول سرویکس (Cervical Length یا CL) با سونوگرافی، به‌ویژه سونوگرافی ترانس‌واژینال، یکی از مهم‌ترین شاخص‌های پیش‌بینی زایمان زودرس خودبه‌خودی محسوب می‌شود.

زایمان زودرس یکی از چالش‌های مهم طب مادر و جنین است. نوزادانی که پیش از موعد متولد می‌شوند، به‌خصوص در سنین پایین‌تر بارداری، ممکن است با مشکلاتی مانند نارسی ریه، خونریزی داخل بطنی، عفونت، اختلالات تغذیه‌ای و مشکلات تکاملی مواجه شوند.

در حال حاضر، طول سرویکس اندازه‌گیری‌شده با سونوگرافی ترانس‌واژینال یکی از بهترین شاخص‌های بالینی برای پیش‌بینی زایمان زودرس خودبه‌خودی، به‌خصوص در اواسط بارداری، محسوب می‌شود.

سرویکس چیست و چه نقشی در حفظ بارداری دارد؟

سرویکس یا دهانه رحم قسمت پایینی رحم است که رحم را به واژن متصل می‌کند. در دوران بارداری، سرویکس معمولاً باید طول و استحکام کافی داشته باشد تا بتواند جنین و محتویات رحم را تا زمان مناسب زایمان حفظ کند.

با نزدیک شدن به زمان زایمان، سرویکس به‌تدریج دچار فرآیندهایی مانند:

• کوتاه شدن (Shortening)
• نرم شدن
• باز شدن
• تغییر شکل کانال سرویکس

می‌شود.

اگر این تغییرات خیلی زود و پیش از رسیدن بارداری به سن مناسب زایمان اتفاق بیفتند، احتمال زایمان زودرس افزایش پیدا می‌کند.

چرا اندازه‌گیری طول سرویکس اهمیت دارد؟

رابطه بین طول سرویکس و احتمال زایمان زودرس یک رابطه معکوس است؛ یعنی به‌طور کلی هرچه سرویکس کوتاه‌تر باشد، خطر زایمان زودرس بیشتر است. این ارتباط به‌ویژه در اندازه‌گیری‌های انجام‌شده در سه‌ماهه دوم بارداری اهمیت دارد. ISUOG نیز اندازه‌گیری طول سرویکس با سونوگرافی ترانس‌واژینال را جزء مهمی از ارزیابی خطر زایمان زودرس می‌داند.

بنابراین، اندازه‌گیری طول سرویکس می‌تواند:

1. زنان پرخطر را شناسایی کند.
2. امکان شروع زودتر اقدامات پیشگیرانه را فراهم کند.
3. به تعیین نیاز به پیگیری‌های بیشتر کمک کند.
4. در زنان دارای علائم زایمان زودرس، در تصمیم‌گیری بالینی نقش داشته باشد.
5. از مداخلشات غیرضروری در زنان کم‌خطر جلوگیری کند.

چرا سونوگرافی ترانس‌واژینال روش ارجح است؟

طول سرویکس را می‌توان با روش‌های مختلفی بررسی کرد، از جمله معاینه دیجیتال، سونوگرافی شکمی، ترانس‌پرینال و ترانس‌واژینال. با این حال، برای اندازه‌گیری دقیق طول سرویکس، روش ترانس‌واژینال استانداردترین روش محسوب می‌شود.

مزایای سونوگرافی ترانس‌واژینال عبارت‌اند از:

• مشاهده بهتر کانال سرویکس
• مشاهده دقیق‌تر سوراخ داخلی و خارجی سرویکس
• اندازه‌گیری دقیق‌تر طول سرویکس
• تکرارپذیری مناسب‌تر
• امکان بررسی باز شدن قسمت داخلی سرویکس
• کاهش وابستگی به ارزیابی ذهنی معاینه‌کننده

در راهنمای SMFM نیز توصیه شده است اندازه‌گیری طول سرویکس که قرار است بر اساس آن تصمیم درمانی گرفته شود، با روش ترانس‌واژینال و بر اساس تکنیک استاندارد انجام شود.

منظور از اندازه‌گیری طول سرویکس چیست؟

در سونوگرافی، طول سرویکس معمولاً فاصله بین سوراخ داخلی سرویکس (Internal Os) و سوراخ خارجی سرویکس (External Os) است که بر حسب میلی‌متر اندازه‌گیری می‌شود.

در بررسی استاندارد، سونوگرافیست باید:

• مثانه را خالی کند.
• پروب ترانس‌واژینال را با احتیاط وارد واژن کند.
• سرویکس را در نمای مناسب مشاهده کند.
• کانال سرویکس را به‌طور کامل مشخص کند.
• فاصله بین Internal Os و External Os را اندازه‌گیری کند.
• از فشار بیش از حد پروب روی سرویکس جلوگیری کند.
• در صورت مشاهده تغییرات دینامیک، اندازه‌گیری را در شرایط مناسب تکرار کند.

استاندارد بودن تکنیک اهمیت زیادی دارد، زیرا فشار پروب، پر بودن مثانه و وضعیت سرویکس می‌توانند روی اندازه‌گیری تأثیر بگذارند. ISUOG بر استفاده از پروتکل‌های استاندارد و آموزش مناسب فرد انجام‌دهنده تأکید دارد.

طول کوتاه سرویکس چه معنایی دارد؟

در بارداری تک‌قلویی، یکی از آستانه‌های مهم بالینی در اواسط بارداری، طول سرویکس ≤۲۵ میلی‌متر است. SMFM این مقدار را برای تعریف سرویکس کوتاه در افراد دارای بارداری تک‌قلویی و بدون سابقه زایمان زودرس خودبه‌خودی، در اواسط بارداری توصیه می‌کند.

با این حال، یک عدد به‌تنهایی به معنای قطعی بودن زایمان زودرس نیست. تفسیر نتیجه باید با توجه به مواردی مانند:

• سن بارداری
• تک‌قلویی یا چندقلویی بودن
• سابقه زایمان زودرس
• علائم بالینی
• باز یا بسته بودن سرویکس
• شکل سرویکس
• وجود Funneling
• شرایط مادر و جنین

انجام شود.

اهمیت ضخامت سرویکس

اگرچه طول سرویکس مهم‌ترین اندازه‌گیری استاندارد در پیش‌بینی زایمان زودرس است، مطالعات مختلف به بررسی سایر ویژگی‌های سرویکس نیز پرداخته‌اند؛ از جمله ضخامت، شکل، بافت و میزان سفتی سرویکس.

ضخامت سرویکس می‌تواند اطلاعات تکمیلی درباره ساختار سرویکس ارائه کند، اما در مقایسه با طول سرویکس، هنوز معیار اصلی و استاندارد تصمیم‌گیری بالینی برای پیش‌بینی زایمان زودرس نیست.

در سال‌های اخیر روش‌هایی برای ارزیابی ویژگی‌های بافتی و مکانیکی سرویکس نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند، اما استفاده از آنها هنوز در بسیاری از مراکز جایگزین اندازه‌گیری استاندارد طول سرویکس نشده است. ISUOG نیز به توسعه روش‌های جدید ارزیابی ساختار و ویژگی‌های سرویکس به‌عنوان حوزه‌ای در حال مطالعه اشاره کرده است.

Funneling سرویکس چیست؟

یکی دیگر از یافته‌های مهم هنگام بررسی سرویکس، Funneling است. در این حالت قسمت داخلی سرویکس ممکن است شروع به باز شدن کند و شکل کانال سرویکس از حالت طبیعی خارج شود.

ممکن است در گزارش سونوگرافی عباراتی مانند:

• Y-shaped
• V-shaped
• U-shaped funneling

دیده شود.

وجود Funneling می‌تواند اطلاعات تکمیلی درباره وضعیت سرویکس ارائه کند، اما تفسیر آن باید در کنار طول باقی‌مانده سرویکس و شرایط بالینی انجام شود.

بازدیدها: 82